Karanlık bir dünyanın dehlizlerinde II

<br /> <span class="Img" style="border: none; clear: both; display: block; height: auto; margin-bottom: 0px !important; margin-left: 0px; margin-right: 0px; margin-top: 0px; outline: none; padding: 0px !important; width: 524px;"><img align="center" alt="" class="haber-detay-resim" src="http://www.ozgur-gundem.com//common/nuce/images/2014/06/nuce_16062014-104018-1402904418.jpg" style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></span><br /> <div class="Reporter" style="background-image: url(http://www.ozgur-gundem.com/templates/default/images/yeni/sprite.png); background-position: 0px -383px; background-repeat: no-repeat no-repeat; border: none; clear: both; float: left; height: 30px; margin: 0px; outline: none; padding: 0px; width: 500px;"> <span class="Name" style="border: none; color: white; display: block; float: left; font-size: 11px; font-style: italic; height: 30px; line-height: 30px; margin: 0px; outline: none; padding: 0px 16px 0px 26px;">Sedat YILMAZ</span></div> <div class="yayinlanma-tarihi" style="background-color: #e9e9e9; border: none; font-family: 'Noto Serif', serif; line-height: 24px; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;"> <span style="font-family: georgia, serif; font-size: 14px; line-height: 20px;"><span style="color: #6a6a6a;">                                              </span><span style="color: #cc0000;"><b><i>Türkiye’nin sanayi ihtiyacını karşılamak için “iki katlı” bir kente dönüşen Zonguldak’ta taş kömür üretiminin yüksek maliyetten dolayı azaldığını ve üretimin linyit kömürün çıkarıldığı Soma gibi merkezlere kaydığını görmekteyiz.</i></b></span></span></div> <div class="Text" style="border: none; clear: both; font-family: 'Noto Serif', serif; font-size: 14px; margin: 0px; outline: none; padding: 25px 0px 15px; width: 524px;"> <div style="border: none; outline: none; padding: 0px;"> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <div style="color: #262626;"> <span style="border: none; font-size: 16px; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;">Zonguldak gerçeği ve ölümcül dönüşüm</span></div> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <div style="color: #262626;"> Dün verdiğimiz bilgiler ışığında kömür havzası olarak bilinen Zonguldak’ı tarihsel ön bir bakışla ve gelinen aşamayı mercek altına aldık. Türkiye’nin sanayi ihtiyacını karşılamak için “iki katlı” bir kente dönüşen Zonguldak’ta taş kömür üretiminin yüksek maliyetten dolayı azaldığını ve üretimin linyit kömürün çıkarıldığı Soma gibi merkezlere kaydığını görmekteyiz. Sanayileşme süreci derinleştikçe hükümetler kömür üretimini arttırdı. Burada en çok ihtiyaç hissedilen işgücü ise tam bir trajediye dönüşüyor.</div> <span style="color: #cc0000;"><i><br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></i></span> <strong style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;"><span style="color: #cc0000;"><i>Mükellefiyetli ölüm dönemi</i></span></strong><br /> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <div style="color: #262626;"> Emek yoğunluklu kömürün çıkartılması için Zonguldak’ta 1870’li yıllarda Dilaver Paşa Nizamnamesi ve İkinci Dünya Savaşı sırasında tek parti döneminde çıkartılan mükellefiyetle insanlar zorla çalışmaya mecbur bırakılır. Zonguldak ve çevresinde yaşayan 13 yaşından büyük 50 yaşından küçük bütün erkekler neredeyse 1960’lı yıllara kadar yeraltında çalıştırılmaya mecbur tutulur. 30 yılını madende geçirmiş araştırmacı Ahmet Öztürk, “İki dönemde de Zonguldaklıların hafızasında derin travmatik izler bırakan acılar yaşandı” diyor. Zoraki çalıştırma yanı sıra işçileştirme süreci de başlı başına çileli bir hadise. Zonguldaklıların münavebe (gruplu çalışma) dedikleri, köylülerin bir ay madende bir ay köyünde tarımla uğraşarak geçen dönemdir. Köylüler, böylece yarı zamanlı çalıştırılarak aslında proleterleşmenin ve örgütlenmenin de önüne geçilmiştir. Zonguldak maden işçisinin tarihini “İşçi de olmayan köylü de olmayan ve proleterleşme bilinci hiç olmayan bir insan tipi yaratıldı” diye özetleyen Öztürk, ocaklarda çalışmak istemeyenlerin takibi, yakalanması sırasında yaşanan büyük zulümleri ve acıları anlatıyor.</div> <span style="color: #cc0000;"><br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></span> <strong style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;"><span style="color: #cc0000;">Her köyün bir mesleği var</span></strong><br /> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <div style="color: #262626;"> Kuşaktan kuşağa geçen bu zulüm, zamanla bir iş bölümüne dönüşüyor. Öztürk, “Köylüler ocaklarda çalıştırılmaya mecbur tutulunca, giderek bir iş bölümü oluşmaya başlıyor. X köyü domuzdamcılık yaparken, Y köyü kazmacı, başka bir köy nakliyeci vb. işlerde uzmanlaşıyor. Tarım aletlerini kullanabiliyorsan pano ayak üretim işini, çit çekmeyi biliyorsan tahkimatı yapabilirsin. Kazı ve tahkimat işinde yöre insanı uzmanlaşırken, farklı bölgelerden gelen insanlar ise diğer işlerde uzmanlaşmıştır. Okuma yazma bilenler de yer üstünde çalıştırılmıştır” diyor. Cumhuriyet’ten sonra ilk yüksekokulun burada açılmasının nedeni de bu aslında. Kendisi de Ereğli Kömür İşletmeleri Çıraklık Okulu’ndan mezun olan Öztürk, endüstri meslek liselerinin yaygınlaşmasıyla bu okulun kapatıldığını söylüyor.</div> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <strong style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;"><span style="color: #cc0000;"><i>Göçler gettolar oluşturdu</i></span></strong><br /> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <div style="color: #262626;"> Maden işçilerinin profili de hayli ilginç. Kıvırcıklar olarak tanımlanan Zonguldak köylüleri çiftçiliği bırakmama ve yeraltına inmeye direnince bu kez kente, çevre iller ve hatta Erzincan, Dersim’den işçi getirtiliyor. Zamanla kendi gettolarını oluşturan bu insanlar, hala Zonguldak’ta ayrı mahallelerde yaşıyor. Kastamonulular, Gümüşhaneliler, Çankırılılar, Erzincanlılar... Bu kategorik ayrışma örgütlü mücadelenin önüne geçmek için sistematik olarak kullanılmış. Öyle ki, Çaycumalı değilseniz sendikanın başkanı ya da delegesi bile olamıyorsunuz. Öztürk, kimlik ve etnisiteye dayalı parçalanmışlığın aynı zamanda kentteki siyaset ve sendika “cambazlarının” at koşturduğu zemin olarak kullanıldığını vurguluyor.</div> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <strong style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;"><span style="color: #cc0000;">Kırılma noktası: 90’lar</span></strong><br /> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <div style="color: #262626;"> Zonguldak kömür havzası en büyük kırılmayı 1980 sonrası neo-liberal ekonomi politikalarıyla yaşıyor. Devlet kömürden elini çekmeye başlayınca, bir yandan iş cinayetleri artarken, öte yandan tarımsal üretim büyük tekellerin eline geçtikçe, Kıvırcıklar da yeraltına inmeye mecbur kalıyor. İşsizlik ve açlık, “mükellefiyet”in yerine “mecburiyet”i geçiriyor. 1990 ve 91 Büyük Maden Grevi özelleştirmeyi durdururken, devlet bu kez arkadan dolanıyor ve rödovans sistemini geliştiriyor. Danıştay, 2002’de rödovans sözleşmelerinin iptaline karar verince, AKP 2004 yılında çıkardığı 3213 sayılı yasa ile tüm engelleri aşıyor. Zonguldak’ta 1980 öncesi TTK’de çalışan sayısı 40 bini aşmışken bugün 10 bine kadar inmiş durumda. Üretim de 5 milyon tondan 2 milyon 400 bin tona kadar düşmüş. Esnek istihdam, güvencesiz emek, parçalanmış üretim ve çalışma ilişkileri ve iş kazaları birbirini tetikliyor. Ayrıca, 12 Eylül cuntası sol dinamiğin belini bükünce sendikalarda da artık “cemaat ve tarikatlar” boy gösteriyor. Bu arada, çıkartılan resen emeklilik yasasıyla bir gecede 4 bin kişi emekli edilirken bu insanlara alternatif bir yaşam da sunulmuş değil.</div> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <strong style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;"><span style="color: #cc0000;"><i>Baş belası kömür!</i></span></strong><br /> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <div style="color: #262626;"> Enerji havzası diye anılan kentte yaşam kalitesinin düşük olduğu kadar yoksulluk da diz boyu. “6 bin insanımızı yerin altına gömdük. Kömür yakamızdan düşmeyen bir baş belası” diye söze giren Öztürk, bir avuç ticaret burjuvazisinin dışında zengin olanı göremezsiniz diyor. Öztürk, “Bu kent umudunu yitirmiş, üzerine karanlıklar yağan bir görünümdedir” diye içerleniyor.</div> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <strong style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;"><span style="color: #cc0000;">Parayı götürenler</span></strong><br /> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <div style="color: #262626;"> Kömür ve termik santrallerin yarattığı solunum yolu hastalıkları, madencilik kazaları, asit yağmurları, hava kirliliği, tarımsal üretimde azalmaya ve iklim değişikliğine yol açtığı; kimi meslek gruplarının da kazanç kapısı olduğu kesin. Zonguldak’ta vergi rekortmenleri arasında doktor ve avukatların yoğunca yer alması dikkat çekici. 2013 yılı Gelir Vergisi rekortmeni AKP’nin bir önceki dönem milletvekili olan Fazlı Erdoğan. 2013 yılı Kurumlar Vergisi sıralamasında üçüncü olan özel bir hastane ve bu sıralamanın içinde onlarca avukat yer alıyor. Türkiye’deki meslek hastalıkların yaklaşık yüzde 40’ı kömür havzasında olduğunu öğrendiğimizde, sağlık sektörün para kazanmasının altında yatan nedenlerden biri olarak kömür ve santralleri görmek mümkün. Öte yandan, Ahmet Öztürk, Zonguldak’ta para kazanan ticaret burjuvazisinin birikimini şehir dışına taşıdığından dolayı bu iki meslek grubunun görünür olduğu düşüncesinde.</div> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <strong style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;"><span style="color: #cc0000;"><i>Yer altı bitti sıra yer üstünde</i></span></strong><br /> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <div style="color: #262626;"> Kentte okul ve sağlık ocağı olan köy neredeyse kalmadı, sınırlı sayıda yaşlı insanların yaşadığı köylerde eğitim taşımacılık sistemiyle yürütülüyor. Devlet külfetli olan taşkömüründen elini çekmeye devam ediyor. Endüstriyel kalkınma modelinin bıraktığı “şantiye kenti” anlatmaya devam eden Öztürk, “Zonguldak kömür üretimi hızla azalıyor; göç alan kent şimdi işsizlikten göç veriyor; gettoları olan kent şimdi başka şehirlerde kendi gettosunu yaratıyor; (Soma’da olduğu gibi) istihdam yaratacak alternatif sektör yok; ancak bu kent kömür kenti olmaya devam edecek çünkü; kömür üretimi yerine termik santraller kuruluyor.” diyerek asıl büyük tehlikeye dikkat çekiyor. Öztürk, “Madencilik deneyimi gitgide kan kaybediyor. 30- 40 yıl sonra Zonguldak’ta madencilikte bahsetmeyeceğiz, başka şeyden bahsedeceğiz.” diye konuştu.</div> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <strong style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;"><span style="color: #cc0000;">Kömürün bonusu elektrik</span></strong><br /> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <div style="color: #262626;"> Devletin rödovans sistemiyle parsellediği kömür havzasında, tanınmış tanınmamış, bilgili bilgisiz onlarca şirket maden kiralayıp çalıştırıyor. Zonguldak kömür havzasında rödovans sistemiyle kiralama yapan şirketler aynı zamanda elektrik üretim lisansı alıyor. Rezervi az bulan bazı şirketler sahadan çekilse dahi aldığı elektrik lisansı ile termik santraller kuruyor. “Zonguldak’ın kara kaderi kömür olma özeliği hiç değişmeyecek. Artık kömür üreten bir kent olmaktan hızla çıkıyor, kömür yakan bir kent haline dönüşüyor” hatırlatması yapan Öztürk, kentte termik santrali alan firmaları da şöyle sıralıyor: Kandilli ve Amasra Hema Holding, Gelikli Dik Kanatlar Eren Holding, Balık Soma Holding, kömür yıkama tesisleri de Cinerlere ait Park Holding’e verildi. Bu şirketlerin çoğu kömür sahalarından çekildi.  Sadece Hattat Holding, Kandilli ve Amasra’da üretimleri sürüyor.</div> <i><span style="color: #cc0000;"><br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></span></i> <strong style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;"><i><span style="color: #cc0000;">Sonuç vahim</span></i></strong><br /> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <div style="color: #262626;"> Hava kirliliğinin şu anda sınır değerlerinin 10 kat üstüne çıktığının bilgisini de veren Öztürk, “Zonguldak halkının ısınma amacıyla kullandığı kömür 150 bin ton iken sadece var olan santraller 6 milyon ton kömür yakıyor. Denizaltı şimdiden felaket. Sadece Eren Santrali soğutma amacıyla Karadeniz’den saatte 144 bin metre küp su çekiyor. İçine çeşitli kimyasallar katıyor, ısıtıyor ve tekrar denize döküyor. Bu günde 3 milyon ton demek. İstanbul’un günde tükettiği su miktarı 2.5 milyon ton. Sonucu siz düşünün. Ağır vakumlamadan kaynaklı tonlarca balık ve canlı yaşamı bitiyor.”</div> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <span style="color: #cc0000;"><b><i><br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></i></b></span> <span style="border: none; color: #cc0000; font-size: 16px; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;"><b><i>Kestane ağaçları kurudu</i></b></span><br /> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <div style="color: #262626;"> Zonguldaklılar, termik santrallerin yol açtığı hava kirliliği yanı sıra iklimsel değişikliği de şimdiden hissetmeye başlamış bile. Yaşanabilir Zonguldak Platformu ve Zonguldak Fotoğraf Derneği, Çatalağzı beldesinde termik santraller nedeniyle kuruyan ağaçları fotoğraflarla belgelemiş. Baraj mevkinde özellikle kestane, meşe, çam ve gürgen ağaçlarının olduğu ormanlık alanda yapılan incelemeler sonucunda, çoğu kestane olmak üzere en az 100 ağacın kuruduğunu ve bitki örtüsünün zarar gördüğünü kanıtlıyor. Kestane ağaçları bölgede geleceği parlak olan arıcılık sektörünü şimdiden tehdit eder boyutta.</div> </div> <div style="border: none; color: #262626; outline: none; padding: 0px;"> <br /></div> <div style="border: none; color: #262626; outline: none; padding: 0px; text-align: center;"> <img alt="" id="79484" src="http://www.ozgur-gundem.com/common/nuce/images/2014/06//nuce_16062014-104026-1402904426.08.jpg" style="border: none; height: 348px; margin: 5px 0px; outline: none; padding: 0px; width: 524px;" /></div> <div style="border: none; outline: none; padding: 0px;"> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <span style="border: none; color: #cc0000; font-size: 16px; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;"><b><i>Zonguldak’a ithal kömür gelecek</i></b></span><br /> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <div style="color: #262626;"> Üretimden çekilen firmalar, ellerinde bulundurdukları termik santral lisansları ile Zonguldak’ı kirletmeye devam ediyor. Öztürk, bu durumu şöyle özetliyor: “Eren Holding bugün Çatalağzı’nda ZETES 1 ve ZETES 2 adı altında üç üniteden oluşan santrallerle üretim yapıyor. ZETES 3 yolda. Bugün kömür havzasında yaklaşık 2.5 milyon ton kömür üretilirken (özel ve kamu tamamı) sadece Eren Holding ZETES’lerde 4 ila 6 milyon ton kömür yakıyor. Yatırımlarım tamamı hayata geçirilirse 10 milyon ton kömür yakacak. Yani Zonguldak’ta üretilen kömürün 5 katını yalnızca Eren yakacak. Enerji üssü denilen havzada bütün termik santraller hayata geçirildiğinde 30 milyon ton kömür yakılıyor olacak. Böylece Zonguldak Dilovası’ndan katbekat endüstriyel kirliliğin yaşandığı kente dönüşecek. Peki bu kömür nereden geliyor? Tamamı Rusya, Güney Amerika, Kolombiya başta olmak üzere çeşitli ülkelerden... Ağır tonajlı gemilerle getirilen kömür, Çinli işçilerle kurulan santrallerde yakılıyor. Kendilerine ancak, kalorifercilik, kapıcılık, bekçilik bakım işçiliği gibi işler düşen Zonguldaklılar asgari ücretle çalışmaya devam edecek.”</div> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <em style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;"><span style="color: #cc0000;"><b>Yarın: Kaçak maden: Koca bir yalan</b></span></em><br /> <span style="color: #cc0000;"><b><i>ÖZGÜR GÜNDEM</i></b></span></div> </div> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <article id="haber" style="background-color: white; border-bottom-left-radius: 0px !important; border-bottom-right-radius: 0px !important; border-top-left-radius: 0px !important; border-top-right-radius: 0px !important; font-family: Verdana, Tahoma, Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: 12px; line-height: 20px; margin-bottom: 20px;"> </article>

Karanlık bir dünyanın dehlizlerinde II

Sedat YILMAZ                                               Türkiye’nin sanayi ihtiyacını karşılamak için “iki katlı” bir kente dönüşen ...

Devamı »

Karanlık dünyanın dehlizlerinde... I

<table cellpadding="0" cellspacing="0" class="DetayTable" style="border: none; float: left; font-family: 'Noto Serif', serif; font-size: 12px; line-height: 18px; margin: 0px; outline: none; padding: 0px; width: 524px;"><tbody style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;"> <tr align="left" style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" valign="top"><td align="left" style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" valign="top"><span class="Img" style="border: none; clear: both; display: block; height: auto; margin-bottom: 0px !important; margin-left: 0px; margin-right: 0px; margin-top: 0px; outline: none; padding: 0px !important; width: 524px;"><img align="center" alt="" class="haber-detay-resim" src="http://www.ozgur-gundem.com//common/nuce/images/2014/06/nuce_15062014-113956-1402821596.6.jpg" style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></span></td></tr> <tr align="left" style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" valign="top"><td align="left" style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" valign="top"><div class="Reporter" style="background-image: url(http://www.ozgur-gundem.com/templates/default/images/yeni/sprite.png); background-position: 0px -383px; background-repeat: no-repeat no-repeat; border: none; clear: both; float: left; height: 30px; margin: 0px; outline: none; padding: 0px; width: 500px;"> <span class="Name" style="border: none; color: white; display: block; float: left; font-size: 11px; font-style: italic; height: 30px; line-height: 30px; margin: 0px; outline: none; padding: 0px 16px 0px 26px;">Sedat YILMAZ</span></div> </td></tr> </tbody></table> <div class="yayinlanma-tarihi" style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;"> </div> <div class="yayinlanma-tarihi" style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;"> <span style="font-family: georgia, serif; font-size: 14px; line-height: 20px;"><br /></span></div> <div class="yayinlanma-tarihi" style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;"> <span style="font-family: georgia, serif; font-size: 14px; line-height: 20px;"><br /></span></div> Soma’da resmi olarak 301 işçinin ölümü sonrası gündeme gelen kömür madenciliği, şimdilerde yine tartışmaların odağında. Termik santrallerin temel gıdası haline gelen kömür, ekolojik denge ve insan sağlığı üzerinde telafisi olmayan tahribatlar bırakıyor... <br /> <div class="Text" style="border: none; clear: both; font-family: 'Noto Serif', serif; font-size: 14px; line-height: 20px; margin: 0px; outline: none; padding: 25px 0px 15px; width: 524px;"> <div style="border: none; color: #262626; outline: none; padding: 0px;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /> <span style="border: none; font-size: 16px; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;">Kömür: Varlığı bir dert yokluğu yara</span><br /> Türkiye’nin geleneksel davranış biçimidir. En büyük felaketler bile, önce abartılı tepkilerle manşetlere ve kahve sohbetlerine yansır; sonra biraz hafifler, sonra biraz daha, sonra... Sonra tümüyle unutulma gelir, hem hayatı hem de ruhu parçalanmış olan işçi sınıfı için de böyledir bu. Neoliberal vahşet, cenazeden hemen sonraki gün, ekmek derdini öne çıkarır ve sonra Soma’daki bir madencinin söyledikleri gelir takılır kulağımıza: “Ocaklarımızı o kadar da kötülemeyin, aman kapatmasınlar sonra!” O yüzden ekmeği gözetmeyen, ekmeğe muhtaç edilmenin acısını anlamayan bir ekolojik yaklaşım, zaman zaman yabancının yabancısı gibi durur bu topraklarda...<br /> Soma’da resmi olarak 301 işçinin ölümü sonrası gündeme gelen kömür madenciliği, şimdilerde yine tartışmaların odağında. Özellikle sermaye iktidar ilişkisi, çalışma koşulları, iş güvenliği ve taşeron çalıştırma düzeni üzerinde yoğunlaşan tartışmaların dışında gündeme gelmeyen ve pek de konuşulması istenmeyen bazı sorunları kamuoyunun gündemine getirmek için Zonguldak ve Soma’da bulunduk. Devlet, sermaye, sendika, siyaset ilişkilerini irdelediğimiz bu iki şehirde, sona eren hayatların ardından yaşanan toplumsal travmaları da gördük. Kadın, iş cinayetleri, kaçak maden, sermaye-iktidar ve sendika ilişkisi, meslek hastalıkları, tarım, miras, cemaat-tarikat, sol ve daha birçok konunun arka planında yaşananları ele aldığımız bu yazı dizisinde çarpıcı gerçeklikler gündeme gelecek. Ama söz konusu enerji ve kömür olunca, işe buradan başlamakta yarar var.<br /> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /> <strong style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;">Kapitalizmin motoru olarak kömür</strong><br /> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /> Milattan epey önceki yıllarda Çinliler tarafından kullanıldığı bilinen kömür madenine ait ilk dokümanlar 12. yüzyıla ait. Ama kömürün, bireysel/aile boyutunda kullanımını aşarak sanayideki kullanımı elbette buharlı makinelerin keşfine ve 18. yüzyılın ikinci yarısına denk düşüyor. Kömür, özellikle demir-çelik sanayisinin hammaddesi olarak kullanılmış ve buharlı motorlarda, buharın oluşumu için yakıt olarak kullanılmıştır. İkinci Dünya Savaşı’na kadar zirvede kalan kömürün düşüşü ise 1960’lardan sonradır. Örneğin, 1950’de kömür dünya enerji kaynağının yüzde 58’ini sağlarken, 1974’te bu oran petrol ve doğalgaz üretimindeki önemli artışlar yüzünden yüzde 29’a düşecektir. Sonraki yıllarda bir daha asla zirveyi yakalayamasa da kömür, özellikle elektrik üretimindeki payını hiç kaybetmedi. Bu arada, büyük kapitalist ülkeler daha çok kömür çıkaran teknolojilere yönelirken, sömürge ve yoksul ülkelerde 1800’lerin koşulları neredeyse hiç değişmedi.<br /> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /> <strong style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;">Ucuz ama yıkıcı</strong><br /> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /> Bütün bu süreçler içinde “ucuz yakıt” olarak tanımlanan kömürün doğa ve toplum üzerinde bıraktığı etkiler ise hiç dikkate bile alınmadı. Yakıt alanında gözden düşünce kısa sürede elektrik üretimini karşılamak üzere termik santrallerin temel gıdası haline gelen kömür, bugün dünya elektriğinin yaklaşık yüzde 40’ını karşılamak için kullanılıyor ama öte yandan da ekolojik denge ve insan sağlığı üzerinde telafisi mümkün olmayan ölümcül sonuçlar yaratıyor. Bütün dünya için geçerli olan bu durum Türkiye için on kat daha fazla geçerli; çünkü “ne pahasına olursa olsun” yapay “büyüme”sini sürdürmek isteyen Türkiye ekonomisi, gitgide daha fazla maden ocaklarına yükleniyor. Bir yandan da hükümet yandaşı hırslı patronlara pay sağlama ısrarı gündeme gelince bu hız, hem yoksul emekçilerin canına mal oluyor, hem de doğanın dengelerini alt üst ediyor.<br /> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /> <strong style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;">AKP’nin yüklenişi</strong><br /> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /> <img alt="" id="79437" src="http://www.ozgur-gundem.com/common/nuce/images/2014/06//nuce_15062014-114153-1402821713.58.jpg" style="border: 0px solid; float: right; height: 350px; margin: 7px; outline: none; padding: 0px; width: 230px;" />“Büyüyen Türkiye Ekonomisi”nin enerji talebinin artması ve dışa bağımlılıktan kurtulmak isteyen AKP’nin kömür kullanımı yanı sıra HES, duble yollar ve iklim dostu olmayan kentsel projelere yönelmesi insan ölümleri ve endüstriyel çöplükler yaratıyor. Fosil yakıtlar içinde en kirli olan kömüre bağımlılık, soluduğumuz havaya karbondioksit (CO2) pompalamaktan başka bir işe yaramıyor. Tüm dünyada her yıl kömürlü termik santraller 11 milyar ton CO2 salımına neden oluyor ve böyle devam ederse kömür kaynaklı CO2 salımları 2030 yılına kadar yüzde 60 oranında artış gösterecek. Dünyamızda ayrıca, her yıl 150 bin insan fosil yakıtların yarattığı iklim değişikliğine bağlı olarak hayatını kaybediyor. Türkiye’nin ise 1990 yılında enerji kaynaklı sera gazı salımları 132 Milyon COe ton iken, 2010 yılında 285 milyon tona çıkarak yüzde 116 artış gösterdi. Bu gerçeklik bilindiği halde hükümet ülkenin birçok yerinde termik santrallerle doğaya ve insana saldırmaya devam ediyor.<br /> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /> <strong style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;">Üretimin Asya’ya kayması</strong><br /> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /> ABD ve gelişmiş Avrupa ülkelerinde emek gücü pahalılaşınca ve başka enerji kaynakları devreye girince kömür üretiminin özelikle 1980’lerden sonra Asya ülkelerine kaydığını görüyoruz. Bu durum aynı zamanda Avrupa ve ABD gibi ülkelerde politikleşen işçi sınıfının iradesini kırmaya dönük bir hamledir. Bu yüzdendir ki Çin bugün dünyanın en büyük kömür üreticisi ve tüketicisi konumunda. Madenciliğin emek yoğun sektör olmasından kaynaklı, Türkiye gibi ucuz işgücüne sahip ülkelerde kömür üretimi iştah kabartıyor.<br /> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /> <strong style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;">Termik santrallerin yükselişi</strong><br /> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /> Kömürün insana, doğaya ve devlete büyük maliyetleri olmasına rağmen, salt dışa bağımlılıktan kurtulma ve sermayedarını yaratma adına kurulan santrallerin bıraktığı yıkımı anlamak için Zonguldak’a yakından bakmakta fayda var. Anlaşılan o ki, ortaya çıkan bütün “dışsal maliyetler” yoksullara ödettirildiği için iktidarların termik santrallere dayalı enerji politikası ısrarla sürecek. Özellikle 1990’dan sonra yılından bu yana hızlı ama eşitsiz ekonomik büyüme, toplumsal bir enerji planlamasının eksikliğiyle birleşince giderek daha hızlı bir biçimde fosil yakıtların yani kömür bağımlısı haline gelindi. Greenpeace’in yayımladığı “Sessiz Katil” (28 Mayıs 2014) adlı yeni rapora göre, Türkiye’de kömürlü termik santraller, trafik kazalarından daha fazla can alıyor. Greenpeace Akdeniz İklim ve Enerji Kampanyası Sorumlusu Pınar Aksoğan, “Kömür, sadece yer altından çıkarılırken can almıyor. Kömürlü termik santraller, adeta sessiz birer katil gibi, kalp-damar, solunum yolu rahatsızlıkları ve astım, kanser gibi hastalıklara neden olarak, sessizce can almaya devam ediyor. Örneğin Soma Termik Santrali’nin neden olduğu hava kirliliği, sadece 2010 yılında 13 bin 400 yaşam yılı kaybına neden oldu” diyor. “2010 yılından bugüne, planlanan ve izin aşamasında olan kömürlü termik santral sayısı 42’den 80’e çıktı” bilgisini veren Aksoğan, Türkiye’nin kömürlü santrallere ihtiyacı olmadığını, bunun yerine yenilenebilir enerji politikasının önemine dikkat çekiyor. Kömürlü termik santrallerin insan sağlığı üzerinde yarattığı etkiler olsa gerek Zonguldak’ta en çok para kazanan meslek grubunun doktorlar olduğu ve yine açılan davalardan kaynaklı avukatların büyük paralar kazandığını görmek mümkün.<br /> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /> <span style="border: none; font-size: 16px; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;">Kömürün ağır maliyeti</span><br /> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /> Greenpeace’in talebi üzerine Hollanda Araştırma Enstitüsü CE Delft’in (2007), kömür madenciliği ve yakma sonucunda ortaya çıkan veriler düşündürücü:</div> <ul style="border: none; color: #262626; margin: 0px 0px 0px 40px; outline: none; padding: 0px;"> <li style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;">2007’de kömür yakan termik santrallerin neden olduğu zarar tahmini olarak 356 milyar euro.</li> <li style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;">2007’de üretim zincirinde meydana gelen kazaların maliyeti en az 161 milyon euro.</li> <li style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;">2007 yılında yürütülen madencilik faaliyetlerinin en az 674 milyon avro kadar gizli maliyeti var.</li> <li style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;">Şu anda atmosferde endüstri devrimi öncesine oranla yüzde 40 daha fazla karbondioksit var. Mevcut CO2 seviyesi son 650 bin yılda olduğundan çok daha yüksek bir noktada.</li> <li style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;">Kömür yakmak iklim değişikliğine diğer tüm fosil yakıtlardan daha çok neden oluyor. Kömür yakan termik santraller her yıl atmosfere 11 milyar ton gibi 19 büyük miktarlarda CO2 pompalıyor.</li> </ul> <div style="border: none; outline: none; padding: 0px;"> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <div style="color: #262626;"> Yukarıdaki tüm maliyetleri toplayınca CE Delft’in ulaştığı küresel rakam kabaca 360 milyar euro. Araştırmada, her durumda kömürün tüm olumsuz etkilerine dair küresel verilerin eksik olması nedeniyle kömürün gerçek maliyetini tam olarak ölçmek imkansızlığına vurgu yapılıyor.</div> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <div style="color: #262626;"> <em style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;"><strong style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;">En büyük 5 kömür üreticisi (2006 yılı verilerine göre)</strong></em></div> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <div style="color: #262626;"> Çin: Yüzde 39.4’le 2.380.0 milyon ton üretimle birinci</div> <div style="color: #262626;"> ABD: Yüzde 19.3’le 1.053.6 milyon ton</div> <div style="color: #262626;"> Hindistan: Yüzde 6.8’le 447.3 milyon ton</div> <div style="color: #262626;"> Avustralya: Yüzde 6.6’yla 373.8 milyon ton</div> <div style="color: #262626;"> Rusya: Yüzde 4.7’yle 309.2 milyon ton</div> <div style="color: #262626;"> <br style="border: none; margin: 0px; outline: none; padding: 0px;" /></div> <div style="color: #262626;"> Dünyada en büyük 5 kömür tüketici ülke olarak yine sırasıyla Çin, ABD, Hindistan, Avustralya ve Rusya geliyor </div> <h3> <span style="color: #cc0000;">ÖZGÜR GÜNDEM</span></h3> </div> </div>

Karanlık dünyanın dehlizlerinde... I

Sedat YILMAZ Soma’da resmi olarak 301 işçinin ölümü sonrası gündeme gelen kömür madenciliği, şimdilerde yine tartışmaların odağı...

Devamı »